Gramática Española 7: Perifrasis Verbales

1. Fiil perifrazı (perífrasis verbal), bir yardımcı fiilin (verbo auxiliar), şahıs dışı biçimdeki (forma no personal) bir yardım edilen fiile (verbo auxiliado) bağlanmasıyla oluşan birleşik fiil yapısıdır.

2. Yardım edilen fiil (verbo auxiliado) üç biçimde bulunabilir: mastar (infinitivo), gerundio / ulaç (gerundio) veya ortaç (participio).

3. Fiil perifrazı (perífrasis verbal) iki ayrı yüklem (predicado) oluşturmaz; tek bir karmaşık yüklem yapısı (estructura predicativa compleja) oluşturur.

4. Zincirin anlam merkezinde genellikle ana fiil (verbo principal), tam fiil (verbo pleno) veya sözlük fiili (verbo léxico) bulunur.

5. Yardımcı fiil (verbo auxiliar) kendi temel sözlük anlamını kısmen veya büyük ölçüde kaybedebilir ve daha çok kiplik (modalidad), zaman (tiempo), görünüş (aspecto) veya evre (fase) bildirir.

6. Birden fazla fiil perifrazı (perífrasis verbal) aynı zincirde birleşebilir; buna fiil perifrazlarının zincirlenmesi (encadenamiento de perífrasis verbales) denir.

7. Zincirdeki bir unsur, üst yapı bakımından yardım edilen fiil (verbo auxiliado) iken, alt yapı bakımından başka bir fiilin yardımcı fiili (verbo auxiliar) olabilir.

8. Yardımcı fiil (verbo auxiliar) ile yardım edilen fiil (verbo auxiliado) doğrudan bağlanabilir.

9. Yardımcı fiil (verbo auxiliar) ile yardım edilen fiil (verbo auxiliado) arasında edat (preposición) bulunabilir.

10. Bazı yapılarda yardımcı fiil (verbo auxiliar) ile yardım edilen fiil (verbo auxiliado) arasında bağlantı unsuru (elemento de enlace) veya bağlayıcı parça (partícula de enlace) bulunabilir.

11. Zincirdeki edat (preposición) veya bağlantı unsuru (elemento de enlace) yapının parçasıdır; rastgele kaldırılmaz veya yer değiştirmez.

12. Modal perifrazlar (perífrasis modales) konuşanın eyleme karşı tutumunu bildirir.

13. Modalite (modalidad) alanında başlıca anlamlar şunlardır: zorunluluk (obligación), olasılık (posibilidad), yeterlik / güç yetirme (capacidad) ve tahmin / çıkarım (conjetura / inferencia).

14. Görünüş perifrazları (perífrasis aspectuales) eylemin iç gelişimini veya evresini bildirir.

15. Görünüş (aspecto) alanında başlıca anlamlar şunlardır: başlama (comienzo / fase inicial), sürme (duración / continuidad), tekrarlanma (reiteración), yaklaşma / olmak üzere olma (inminencia), sona erme (término / fase final).

16. Zamansal perifrazlar (perífrasis temporales) eylemin zaman konumunu veya yakın gelecek değerini bildirebilir.

17. Bazı perifrazlar hem zamansal (temporal) hem de görünüşsel (aspectual) değer taşıyabilir; bu nedenle zamansal-görünüşsel perifraz (perífrasis tempoaspectual) terimi güvenli bir üst etikettir.

18. Birden fazla yardımcı fiil (verbo auxiliar) aynı zincirde yer aldığında sıralama rastgele değildir.

19. Zincirde genellikle daha geniş kapsamlı unsur önce, daha dar kapsamlı unsur sonra gelir.

20. Olağan eğilim şudur:

Modal unsur (elemento modal) → görünüşsel / zamansal-görünüşsel unsur (elemento aspectual / tempoaspectual) → ana fiil (verbo principal / verbo léxico)

21. Modal perifraz (perífrasis modal) çoğu durumda tüm eylem zinciri üzerinde daha geniş kapsam (alcance) kurar.

22. Görünüş perifrazı (perífrasis aspectual) çoğu durumda ana fiile (verbo principal) daha yakın durur.

23. Ters sıralama her zaman imkânsız değildir; ancak çoğu durumda anlamı değiştirir, yapıyı ağırlaştırır veya dilbilgisel dışı (agramatical) hâle getirebilir.

24. Bu nedenle katalog kuralı olarak “mutlak yasa” değil, olağan hiyerarşi (jerarquía habitual) ifadesi kullanılmalıdır.

25. Vurgusuz zamirler (pronombres átonos) fiile dayandıkları için klitik zamir (pronombre clítico) olarak adlandırılır.

26. Klitik zamir (pronombre clítico) fiilden önce gelirse proklitik (proclítico) olur.

27. Klitik zamir (pronombre clítico) fiilden sonra eklenirse enklitik (enclítico) olur.

28. Prokliz (proclisis), klitik zamirin (pronombre clítico) çekimli fiilden önce ayrı yazılmasıdır.

29. Enkliz (enclisis), klitik zamirin (pronombre clítico) uygun fiil biçimine bitişik yazılmasıdır.

30. Fiil perifrazı (perífrasis verbal) içinde klitik zamir (pronombre clítico) çoğu durumda zincirin başına alınabilir.

31. Zincirin başındaki yerleşimde klitik zamir (pronombre clítico), çekimli yardımcı fiilden (verbo auxiliar conjugado) önce gelir.

32. İnfinitivo (infinitivo) ve gerundio (gerundio) içeren perifrazlarda klitik zamir (pronombre clítico), uygun infinitivo veya gerundio biçimine eklenebilir.

33 Birden fazla infinitivo (infinitivo) veya gerundio (gerundio) bulunan zincirlerde, klitik zamir (pronombre clítico) yalnızca son fiile değil, bazı ara şahıs dışı fiil biçimlerine (formas no personales) de eklenebilir.

34. Ancak klitik zamir (pronombre clítico) zincirin içine bağımsız bir kelime gibi rastgele yerleştirilemez.

35. Klitik zamir (pronombre clítico) özellikle edat (preposición) veya bağlantı unsuru (elemento de enlace) sonrasında çıplak biçimde araya sokulamaz.

36. Participio (participio) biçimine modern standart kullanımda enklitik zamir (pronombre enclítico) eklenmez.

37. Participio perifrazlarında (perífrasis de participio) zamir yerleşimi genellikle çekimli yardımcı fiil (verbo auxiliar conjugado) çevresinde değerlendirilir.